พังงาซิตี้ดอทคอม ข้อมูลพื้นฐานหมู่เกาะสุรินทร์และมอแกน(ต่อ)

ข้อมูลพื้นฐานหมู่เกาะสุรินทร์และมอแกน(ต่อ)

เปลือกหอยที่มอแกนเคยเก็บขาย ส่วนใหญ่เป็นหอยเบี้ย

หน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการบริหารจัดการหมู่เกาะสุรินทร์
ก่อนที่หมู่เกาะสุรินทร์จะได้รับการประกาศเป็นอุทยานแห่งชาติ มอแกน เป็นคนกลุ่มเดียวพักอาศัยและทำมาหากินอยู่ในบริเวณหมู่เกาะสุรินทร์ ในบางช่วง มีคนไทยจากฝั่งเดินทางไปหาไม้หอมหรือของป่าอื่นๆ และพักค้างแรม อยู่บนเกาะ แต่ก็เป็นช่วงเวลาสั้นๆ นอกจากนั้น มีพวกที่เข้าไปตกปลาหรือ ทำการประมง ในรูปแบบอื่นๆ หลังจากที่มีการประกาศ ให้พื้นที่เป็นอุทยานแห่งชาติ การหาไม้หอม และการประมงบริเวณหมู่เกาะนี้ก็สิ้นสุดลง

อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะสุรินทร์

ในปัจจุบัน การบริหารจัดการอุทยานฯ ดำเนินงานโดยสำนักงานอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะสุรินทร์ กรมอุทยานแห่งชาติ กระทรวงทรัพยากร ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม มีเจ้าหน้าที่หลักๆ คือหัวหน้าอุทยานฯ ผู้ช่วยฯ และ เจ้าหน้าที่ที่เป็นข้าราชการอีก 3-4 คน ส่วนที่เหลือประมาณ 30-40 คนนั้นเป็นลูกจ้างชั่วคราว สำนักงานอุทยานฯ ตั้งอยู่ที่ท่าเรือในอำเภอคุระบุรี และที่เกาะสุรินทร์เหนือ

ตามพระราชบัญญัติอุทยานแห่งชาติ ปี พ.ศ. 2504 กิจกรรมต่างๆ ภายในเขตอุทยานต้องถูกจำกัดและ ควบคุม ในทางทฤษฎี พื้นที่ที่จะ ประกาศ เป็นอุทยานแห่งชาติจะต้องไม่อยู่ใต้การครอบครองหรือมีผู้ถือเอกสารสิทธิใดๆ แต่ในทางปฏิบัติบ่อยครั้งที่มี การประกาศ พื้นที่ อุทยานแห่งชาติทับที่ทำกินของชาวบ้าน ซึ่งสร้างความลำบากในการปฏิบัติหน้าที่ของเจ้าหน้าที่อุทยานฯ และในขณะเดียวกันก็จำกัดกิจกรรม ทำมาหากินของชาวบ้านด้วย

ในกรณีของมอแกนที่หมู่เกาะสุรินทร์ แม้ว่าจะไม่มี ข้อตกลงที่เป็นทางการหรือเป็นลายลักษณ์อักษรระหว่างเจ้าหน้าที่อุทยานฯ และ มอแกน แต่เป็นที่เข้าใจกันทุกฝ่ายว่ามอแกนเป็นชนพื้นเมืองดั้งเดิมที่ทำมาหากิน และพักพิงเกาะสุรินทร์มานานก่อน การประกาศพื้นที่ เป็นอุทยานแห่งชาติ อีกทั้งวิถีชีวิตรวมทั้งเครื่องมือเครื่องใช้ของมอแกนก็เรียบง่าย และการทำมาหากินแบบยังชีพก่อ ให้เกิดผลกระทบ ต่อทรัพยากรที่ได้รับ การปกป้องคุ้มครองน้อยมาก มอแกนจึงอยู่อาศัยในหมู่เกาะนี้ได้ต่อไป และสามารถจะโยกย้ายหมู่บ้าน ไปยังบริเวณ ต่างๆ ของเกาะได้ตามวิถีดั้งเดิม

ในช่วงต้นของทศวรรษ 2530 หลังจากที่อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะสุรินทร์ได้กลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวทางทะเลที่สำคัญ มอแกนได้รับ อนุญาต ให้นำเปลือกหอยสวยงามมาขายให้นักท่องเที่ยว เปลือกหอยเหล่านี้มีทั้งที่งมมาจากน่านน้ำบริเวณหมู่เกาะสุรินทร์ และบริเวณเกาะ ต่างๆ ในประเทศเมียนมาร์ การค้าขายเปลือกหอยดำเนินติดต่อกันมาเกือบ 10 ปี และทำรายได้ให้แก่มอแกนช่วงฤดูท่องเที่ยว

ต่อมาในปี พ.ศ. 2539 ทางอุทยานฯ ได้ยกเลิกการค้าขายเปลือกหอยเพราะเกรงถึงผลกระทบต่อระบบนิเวศ แต่ในขณะเดียวกันก็ได้ตั้ง กองทุน มอแกนขึ้นเพื่อรับบริจาคเงินจากนักท่องเที่ยวและจากแหล่งอื่นๆ เพื่อเป็นทุนซื้อข้าวสารและสิ่งจำเป็นให้มอแกน เงินบางส่วนจาก รายได้ร้านค้าสวัสดิการอุทยานฯ ก็นำมาจ้างมอแกนเพื่อทำงานในอุทยานฯ เช่น ขับเรือ เก็บขยะ ช่วยงานครัว ล้างชาม ฯลฯ

เงินค่าจ้างมอแกนนั้นเบิกจากงบประมาณของรัฐไม่ได้ เพราะมอแกนเป็น “คนไร้รัฐ” ไม่มีสัญชาติและไม่มี บัตรประจำตัวประชาชน ภารกิจหลักของอุทยานฯ คือการปกป้องคุ้มครองพื้นที่อนุรักษ์และการบริการนักท่องเที่ยว ดังนั้น จึงไม่ได้รับการสนับสนุนจากรัฐบาล ในเรื่องงบประมาณและกำลังคนที่ทำงานด้านชนเผ่าและวัฒนธรรม อีกทั้งแผนแม่บทอุทยานแห่งชาติ หมู่เกาะสุรินทร์ ปี พ.ศ. 2543-2547 ไม่ได้เน้นเรื่องเกี่ยวกับ มอแกนมากนัก

การตั้งกองทุน การแจกข้าวสาร และการจ้างงาน มอแกน ไม่ได้มีข้อตกลงที่เป็นทางการระหว่างมอแกน และอุทยานฯ แต่เป็นความ พยายาม ของอุทยานฯ ที่จะช่วยเหลือมอแกนที่ขาดรายได้เพราะการยกเลิกขายเปลือกหอย แต่เนื่องจากมอแกนมีวัฒนธรรม การทำมาหากิน แบบวันต่อวัน และไม่เคยชินกับการอดออม รายได้จึงถูกใช้จ่ายหมดไปอย่างรวดเร็ว ยิ่งไปกว่านั้น มอแกนซื้อเครื่องอุปโภคบริโภค แบบแบ่ง ซื้อ หรือซื้อปลีก จึงต้องจ่ายเงินในราคาที่แพงขึ้น ทำให้มอแกนต้องพึ่งพาอุทยานฯ มากขึ้นตามลำดับ

แม้ว่าแผนและนโยบายของอุทยานฯ จะไม่เอื้อกับ การส่งเสริมวิถีชีวิตของมอแกน แต่เท่าที่ผ่านมา แนวปฏิบัติของอุทยานฯ ก็อะลุ้มอล่วย ให้กับมอแกนพอสมควร ปัญหาอุปสรรคหนึ่งในการจัดการให้เป็นไปตามกฎระเบียบของอุทยานฯ คือการหามาตรการที่เหมาะสม ในการ ลงโทษผู้ฝ่าฝืนกฎ ที่แล้วมา การลงโทษใช้วิธีตักเตือนด้วยวาจา หรือในกรณีที่ฝ่าฝืนกฎอย่างรุนแรง ก็ใช้การยึดเรือซึ่งจริงๆ แล้วเป็นการตัด โอกาสในการทำมาหากินของมอแกน ดังนั้น การรักษากฎระเบียบจึงเป็นเรื่องที่ยากลำบาก เพราะต้องเข้มงวดและผ่อนปรนในเวลาเดียวกัน

อย่างไรก็ดี แนวปฏิบัติของอุทยานจะต้องมีความคงเส้นคงวา และการสื่อสารกับมอแกนจะต้องมีความชัดเจน มิฉะนั้น จะเกิดความสับสน ไม่แน่นอน และเกิดการเล่าลือต่อๆ กันในกลุ่มมอแกน ทำให้เกิดความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนระหว่างมอแกนและอุทยานฯ

หน่วยอนุรักษ์พันธุ์สัตว์น้ำ

หน่วยราชการอีกแห่งหนึ่งซึ่งมีสถานีย่อยอยู่บนเกาะสุรินทร์เหนือ คือหน่วยอนุรักษ์พันธุ์สัตว์น้ำ กรมประมง กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ หน่วยรักษาพันธุ์สัตว์น้ำนี้ขึ้นตรงกับงานอนุรักษ์ทรัพยากรประมงทะเล จังหวัดกระบี่ กรมประมง บทบาทหน้าที่ของเจ้าหน้าที่หน่วยอนุรักษ์ฯ คือการประชาสัมพันธ์เกี่ยวกับการอนุรักษ์ สัตว์น้ำ การตรวจตรา และการจับกุมผู้ที่ทำประมงผิดกฎหมาย

สถานีย่อยของหน่วยฯ นี้มีขนาดเล็ก เจ้าหน้าที่ประจำหน่วยส่วน ใหญ่เป็น ลูกจ้างประจำและชั่วคราว อีกทั้ง งบประมาณและกำลังคนน้อย จึงไม่สามารถจะ เข้มงวดในการตรวจตราปราบปรามมากนัก อย่างไรก็ตาม เจ้าหน้าที่บางส่วน พยายามประชาสัมพันธ์ให้ มอแกนเลิกทำการประมง ที่ทำลายทรัพยากรธรรมชาติ เช่น การงมหอย ล่าเต่า ฯลฯ

ในปี พ.ศ. 2537 มีการจัดตั้งโรงเรียนเล็กๆ ขึ้นสอนวิชาพื้นฐานเช่น ภาษาไทย คณิตศาสตร์ พลศึกษา ฯลฯ เพื่อให้เด็กมอแกนมีความรู้เบื้องต้น ที่จะสามารถ ติดต่อสื่อสารกับสังคมใหญ่ได้ โดยจัดให้มีเรือรับส่ง และ อาหารกลางวันให้ มีเจ้าหน้าที่หน่วยอนุรักษ์หรือ อาสาสมัครมอแกน ผลัดกัน นำเรือรับส่งเด็กๆ และทำกับข้าวให้เด็กรับประทาน ต่อมาทางสำนักงานประถม ศึกษาจังหวัดพังงา ได้ให้การสนับสนุนการเรียนการสอน โดยให้ โรงเรียนสุรัสวดี เป็นโรงเรียนสาขาของโรงเรียนบ้านปากจก ตำบลเกาะ พระทอง และให้ตำแหน่งลูกจ้างเพื่อเป็นครูสอนนักเรียน ส่วนเครื่องแบบ สมุดหนังสือ และอุปกรณ์กีฬานั้นรับบริจาคจากไต้ก๋ง เรือประมงที่เดินทางไปมาบริเวณนี้ และจากนักท่องเที่ยว

นักเรียนที่จบการศึกษาจากโรงเรียนนี้ และอยากเรียนต่อในระดับที่สูงขึ้น ประสบปัญหาเพราะต้องไปเรียนต่อที่โรงเรียนบนฝั่ง อยู่ห่างไกลจาก ครอบครัว และชุมชน แต่หากมีการสนับสนุนให้ทุนการศึกษา และให้เด็กไปเรียนต่อ เป็นกลุ่ม เด็กก็จะคลายความคิดถึงบ้านลง หัวใจสำคัญของการเรียนการสอน คือต้องกระตุ้นให้เชื่อมโยง สิ่งที่เรียนรู้มาประยุกต์ใช้เพื่อการดำรงชีวิต และดำรงอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรม ซึ่งจะทำให้การศึกษาในระดับที่สูงขึ้น มีคุณค่าและความหมายกับวิถีของมอแกน

กรมการปกครอง/องค์การบริหารส่วนท้องถิ่น

ในด้านการปกครองส่วนท้องถิ่น หมู่เกาะสุรินทร์ขึ้นอยู่กับตำบล เกาะพระทอง อำเภอคุระบุรี บางครั้งมีตัวแทนจากหน่วยงานราชการ มาเยี่ยม หมู่เกาะสุรินทร์บ้าง แต่ยังไม่มีการวางแนวทางที่ชัดเจนเกี่ยว กับเรื่อง สัญชาติและบัตรประชาชน รวมทั้งบริการสังคมอื่นๆ แก่มอแกน หน่วยราชการ เหล่านี้มีการหมุนเวียนข้าราชการบ่อยครั้ง ทำให้การประสานงานและ สานต่อ งาน เป็นไปได้ยาก และทำให้การดำเนินงานเรื่องสัญชาติมอแกน ไม่ได้รับ การใส่ใจ และผลักดันเท่าที่ควร จนถึงปัจจุบัน มอแกนยังไม่ได้รับสัญชาติไทย แม้ว่าจะมีบางคนที่แต่งงาน กับผู้ที่ถือบัตรประชาชนไทย

นอกจากนั้น กรอบทัศนคติของหน่วยงานรัฐในระดับชาติ ยังไม่ให้ ความสำคัญ กับชนพื้นเมือง อันที่จริงแล้ว ถือได้ว่าประเทศไทยยังไม่ยอม รับการมีอยู่ของ ชนพื้นเมือง รวมทั้งไม่มีแผนงานหรืองบประมาณ เพื่อสนับสนุน สถานภาพพลเมือง และการมีส่วนร่วมของ ชนพื้นเมืองในการ จัดการทรัพยากรธรรมชาติอย่าง จริงจัง

หน่วยงานอื่นๆ

เจ้าหน้าที่จากหน่วยควบคุมโรคติดต่อที่นำโดยแมลง อำเภอคุระบุรี ได้เดินทางมาที่หมู่เกาะสุรินทร์อย่างน้อยปีละหนึ่งครั้ง เพื่อฉีดพ่นยากำจัดยุง และเพื่อตรวจเลือด เจ้าหน้าที่อุทยานฯและมอแกนเพื่อหาเชื้อมาลาเรีย หากมอแกนป่วยไข้ไม่สบาย อาจจะขึ้นฝั่งเพื่อไปพบเจ้าหน้าที่สาธารณสุข ที่บ้านปากจก หรือพบแพทย์ที่โรงพยาบาลคุระบุรีหรือโรงพยาบาลระนองได้ แต่การไม่มี บัตรประชาชนทำให้มอแกนไม่อยากเดินทางเข้ามาในเมือง เพราะอาจจะถูกตรวจจับได้ นอกจากนั้น การอยู่ในสถานที่ที่ไม่คุ้นเคย และความยากลำบากในการสื่อสารทำให้มอแกนไม่อยาก เข้ามาตรวจรักษาในโรงพยาบาลนัก

มอแกนทำงานถือท้ายเรือหางยาว

ชีวิตกับธรรมชาติ

ส่วนใหญ่มอแกนจับปลาเพื่อการบริโภคในครัวเรือน

เด็กมอแกนเข้าแถวเคารพธงชาติในช่วงเช้าก่อนเข้าเรียน

มอแกน คนไร้รัฐ

ประชากรมอแกนหมู่เกาะสุรินทร์

ประชากรมอแกนในหมู่เกาะสุรินทร์มีจำนวนขึ้นลงอยู่ระหว่าง 130-200คน เนื่องจากบางครอบครัวยังอพยพโยกย้ายไปมา และมีการเดินทางไปมา เพื่อเยี่ยมเยียนเพื่อนฝูงญาติพี่น้องอยู่เสมอ อัตราการเกิดค่อนข้างสูง แต่อัตรา การตายของเด็กทารกก็สูงด้วยเช่นเดียวกัน มอแกนส่วนใหญ่มีอายุขัย ไม่ยืนยาวนัก การติดสาร เสพติด เช่น ยาเส้น เหล้าขาว และสารกระตุ้นอื่นๆ ซึ่งต้องเพิ่มปริมาณการใช้มากขึ้นๆ เพื่อให้ทำงานหนักและอดทนได้ยิ่งขึ้น ทำให้ผู้ชายมอแกนซึ่งต้องออกทำมาหากินทางทะเลเสียชีวิตไปเป็นจำนวนมาก และ ทำให้จำนวนประชากรหญิงชายมอแกนมีสัดส่วนที่ไม่ สมดุล นอกจากนั้น ยังทำให้หญิงหม้ายมีภาระต้อง เลี้ยงดูสมาชิกในครัวเรือนเพิ่มขึ้น ในขณะที่ทาง ทำมา หากินจำกัดลง

ในหมู่บ้านมอแกนมีประชากรหญิงมากกว่าชาย

จำนวนประชากรมอแกนหมู่เกาะสุรินทร์

	2536	2537	2538-39	2540	2541	2542	2543	2544	2545
จำนวนหลังคาเรือน	35	45	ไม่มีข้อมูล	34	37	36	42	34	43
จำนวนผู้ชาย	65	92	ไม่มีข้อมูล	57	58	56	66	55	85
จำนวนผู้หญิง	71	109	ไม่มีข้อมูล	77	86	85	96	91	105
จำนวนประชากรทั้งหมด	136	201	ไม่มีข้อมูล	134	144	141	162	146	190

แหล่งข้อมูล นฤมล อรุโณทัย โครงการนำร่องอันดามัน 2545

<< หน้าก่อน

หน้าถัดไป >>

สิ่งแวดล้อมทะเลไทย /จดหมายเหตุ ร.๖ / คอจู้เจียง / พังงาในอดีต / เผ่ามอแกน(ชาวเล) /
มารู้จักสึนามิ / 10 ข้อ ระวังภัยสึนามิ / พิพิธภัณฑ์สึนามิ / รวมสกุ๊ป-ภาพสึนามิ / ธาตุแท้เห็นได้เมื่อภัยมา